DNA

Jos van Immerseel:

“Heel wat componisten, instrumentenbouwers en uitvoerders hebben me doorheen de jaren geïnspireerd. Een exhaustieve lijst zou niet meer dan een utopische betrachting zijn, maar mijn bedoeling is wel om stap voor stap de streng van mijn muzikale DNA aan te vullen…”

[de muziekvoorbeelden refereren aan opnamen die beschikbaar zijn via Spotify]

Inspiratie
  • Franz Schubert
    Symfonie nr.9 in C 'Die Grosse', D944
    (vertolker: Anima Eterna Brugge)

  • Franz Schubert
    Der Lindenbaum
    (vertolkers: Thomas Bauer & Jos van Immerseel)

    Schubert is een componist die me reeds lange tijd gezelschap houdt: hij behoort tot het slag toptalenten die me blijven verrassen en die steeds grotere waardering verdienen naarmate je hun werken grondiger onder de loep neemt. Geen wonder dus dat Schubert een prominente plek inneemt in mijn eigen discografie: Anima Eterna Brugge nam zijn integrale symfonieën op, waarvan ik er met tegenzin slechts één uitkoos voor deze speellijst: ‘Die Grosse’, met Thomas Bauer. Hij is een van mijn dierbaarste muziekpartners en vrienden. Ik speelde ook zijn Winterreise, en … in november 2015 zal een nagelnieuwe Schubertiade-box met 4 cd’s met vocale/instrumentale kamermuziek in verscheidene bezettingen uitkomen bij Zig-Zag Territoires / Outhere! We hebben de opnamesessies in de thuishaven van Anima, Concertgebouw Brugge, net afgerond en ik kijk er erg naar uit om de puzzelstukjes van deze ambitieuze onderneming in elkaar te laten vallen.

  • Claudio Monteverdi
    Il ritorno d’Ulisse in patria- Sinfonia
    (vertolkers: René Jacobs & Concerto Vocale )

    Monteverdi en ik, dat is een lang verhaal: toen ik als kind grasduinde door de collectie van de Antwerpse discotheek waar de klassiekers voor het grijpen lagen, heb ik zijn muziek echt verslonden. Vrij vroeg in mijn carrière had ik de kans om zijn L’Orfeo te dirigeren in de Antwerpse Opera. Dat was echt een mijlpaal voor me. Voor deze speellijst selecteerde ik de Sinfonia - Il ritorno d’Ulisse in patria, door het Concerto Vocale onder leiding van nog een van mijn muzikale handlangers: René Jacobs met wie ik vele gelukkige uren heb doorgebracht met het zingen/spelen van hoogtepunten uit het vroegere en latere Aria- en Lieder-repertoire.

  • Claude Debussy
    La Mer, trois esquisses symphoniques, L.109
    (vertolker: Anima Eterna Brugge)

    De Anima-opname van Debussy’s Prélude à l’après-midi d’un faune, Images en La Mer (ZZT 313) is een van onze meest bejubelde cd’s: de uiterst nauwkeurige zoektocht naar geschikte instrumenten, de analyse van de partituren en edities, de tijd om niet enkel zijn geschriften over muziek te lezen maar ook zijn persoonlijke correspondentie, loonden beslist de moeite om het orkest heel dicht bij zijn verinnerlijkte geluidswereld te brengen. Debussy was een perfectionist, streng voor anderen, maar vooral voor zichzelf. Door zijn muzikaal universum zo accuraat mogelijk te evoceren bereikten we een transparant geluid, een subtiel ritme en een rijke kleur die – dat hoop ik althans – de complexiteit van zijn partituur mooi ondersteunen.

  • Francis Poulenc
    Concerto pour deux pianos et orchestre en ré mineur
    (vertolkers: Claire Chevallier, Jos van Immerseel & Anima Eterna Brugge)

    Ook deze keuze bevat een duo muzikante/componist die veel voor me betekend hebben doorheen mijn carrière: Claire Chevallier was regelmatig mijn muziekpartner bij kamermuziek wanneer het repertoire twee klavierinstrumenten vereiste, en zij is een van de musici met wie ik een ‘muzikaal alfabet’ deel: over de basis hoeft al lang niet meer gepraat te worden met lotgenoten als zij; wij bereiden ons meestal apart voor, duiken in de muziek tijdens gemeenschappelijke repetitiesessies en slagen er altijd in om de juiste toon te vatten vanaf de eerste momenten. En wat Poulenc betreft: volgens mij is deze man stiefmoederlijk behandeld in een muziekgeschiedenis die hem niet erkende als een van de mastodonten van het moderne repertoire. Voor mij is hij een van de meest frappante figuren van de 20e eeuw: erudiet en spontaan tegelijk en bovendien een briljant vertolker! Om zijn genie in de verf te zetten heeft Anima enkele van zijn werken opgenomen met Zig-Zag Territoires (ZZT 110403). Een ervan was het Concerto pour deux pianos et orchestre dat ik uitkoos voor deze lijst.

  • Carl Orff
    Carmina Burana - In trutina
    (vertolkster: Barbra Streisand)

    U mag Carl Orff gerust beschouwen als een van de helden uit mijn jeugd. Ik was nog maar net twaalf jaar oud toen ik zijn oeuvre ontdekte bij het uitlenen van een opname in de Antwerpse discotheek van Monteverdi’s Lamento d’Arianna, in een arrangement voor stem en twee harpen van … Carl Orff. Een man die ik toen enkele kende omwille van zijn werk als muziekpedagoog. Ik was gebiologeerd: de muziek was ronduit fantastisch! Ik raakte gefascineerd door Orff en ontdekte steeds meer van zijn composities: de opera Die Kluge en later Catulli Carmina, een werk dat we ook met ons schoolkoor uitvoerden. Mijn sympathie voor deze componist is nooit meer weggegaan en wanneer enkele jaren geleden de idee ontstond om een nieuw project met Anima Eterna Brugge en Collegium Vocale Gent op te zetten, waren de perfecte condities geschapen voor de Carmina Burana. Onze concerttour in februari 2014, en de opname van Carmina die we in oktober zullen uitgeven, getuigen van het enorme plezier dat we hebben gehad om dit fantastische stuk vanonder het stof te halen. De versie die ik uitkoos voor deze speellijst is iets totaal anders maar zo ontzettend mooi: Barbra Streisand – die ik erg bewonder – vertolkt In trutina met warmte en emotie, en een stem die u in de ban houdt tot de allerlaatste seconde.

  • Thomas Tallis
    Spem in alium
    (vertolkers: Paul Van Nevel & Huelgas Ensemble)

    Paul Van Nevel is niet enkel een muzikale soulmate maar ook een van mijn beste vrienden. We reizen allebei zeer veel – hij uiteraard met zijn gevierde Huelgas Ensemble – maar we trachten telkens bij te praten wanneer het enigszins kan. Zijn opname van Thomas Tallis’ legendarische motet in 40 delen Spem in alium ligt me bijzonder na aan het hart, want ik ben een groot bewonderaar van deze componist en zijn weelderige polyfonie. In 2002 kreeg ik zelf de kans om een voorstelling met Tallis’ 1575 Cantiones Sacrae te dirigeren, op basis van een bezetting ‘one-per-part’. Dat is ook de favoriete optie van Paul en volgens mij de bezetting die de schoonheid van het contrapunt uit de renaissance het best tot haar recht laat komen.

  • Instrumentenbouwers
    Jan Van den Hemel, Christopher Clarke, Matthias Griewisch, Joris Potvlieghe

    Volgens mij ligt het gebruik van het artistieke vocabularium van een componist aan de grondslag van elke hedendaagse lezing van muzikaal repertoire. Ik wil geen doctrine prediken van ‘authentieke vertolkingspraktijken’ maar ik geloof in een logische benadering waarbij muzikale bronnen, literatuur en vooral de instrumenten die de componist ter beschikking had van cruciaal belang zijn: die instrumenten bevatten een weelde aan informatie over stijl, tempi, dynamiek, akoestiek en balans. Geen wonder dus dat verscheidene uitmuntende instrumentenbouwers, gespecialiseerd in het restaureren/reconstrueren van historische modellen, van groot belang zijn geweest in de loop van mijn carrière. Jan Van den Hemel, uiteraard, Christopher Clarke, Matthias Griewisch en Joris Potvlieghe, om er maar enkele te noemen. De klavichords van deze laatste zijn echt prachtige kunstwerken, zoals op overtuigende wijze blijkt uit deze vertolking door collega Miklos Spanyi van een Sonata van Carl Philipp Emanuel Bach.
    C.P.E. Bach
    Sonate in f, Wq. 62/6, H. 40
    (vertolker: Miklos Spanyi)

  • Gustav Leonhardt
    Johann Jakob Froberger – Tombeau faict à Paris sur la mort de Monsieur Blancheroche
    (vertolker: Gustav Leonhardt)

    Leonhardt speelde een zeer belangrijke rol in verscheidene stadia van mijn leven. Het was Paul Van Nevel die hem begin jaren 60 voor het eerst aan me voorstelde, door me de volledige opname van de klavecimbelconcerti van Bach gespeeld door Leonhardt cadeau te doen. Wat een verbluffende prestatie! Sindsdien heb ik Leonhardt steeds gevolgd, concerten bijgewoond, me geïnteresseerd in zijn instrumentenkeuze … en heb ik de stap gezet om zelf klavecimbelspeler te worden. Ik ben zonder twijfel geïnspireerd door Leonhardt maar ben uiteindelijk niet bij hem in de leer gegaan: hij had zulke markante en unieke persoonlijkheid dat ik tot elke prijs wilde vermijden om een kopie te worden van deze authentieke, onimiteerbare virtuoos. Ik deel wel vele van zijn ideeën en principes – ik ben misschien geen ‘officiële’ Leonhardt-discipel, maar bekijk mezelf toch als dusdanig op bepaalde vlakken ...

  • Dave Brubeck
    Home at last
    (vertolker: Dave Brubeck)

    Nog een klavierspeler van wiens vertolkingsstijl ik zulke fan ben dat het bijna onmogelijk was om slechts één stuk te selecteren! Ik heb afgezien van de eeuwige klassieker – Take five – om een favoriet te kiezen bij zijn solo’s: Home at last.

  • Alfred Deller
    Sing, Willow, Willow, Willow
    (vertolker: Alfred Deller)

    Moet ik Alfred Deller, een van de pioniers van de Oudemuziekbeweging en een van de beroemdste contratenoren uit de geschiedenis, nog introduceren? Hij stond aan de wieg van de historisch gevoelige benadering van renaissance- en barokmuziek, en in die dagen waren zijn ‘geluid’ en zijn opvoeringen echt vernieuwend. Het is gewoon onmogelijk om niet beïnvloed te zijn door een icoon van dat kaliber!

  • Kenneth Gilbert
    Johann Sebastian Bach – Das Wohltemperirte Clavier, Prelude & Fuga in Cis (Book II, nr. 3 – BWV872)
    (vertolker: Kenneth Gilbert)

  • Flor Peeters
    Canzona post il Communio (from: Old Italian Masters)
    (vertolker: Flor Peeters)

    Twee vertolkers in mijn speellijst hebben me het meest beïnvloed tijdens mijn muzikale studies: Flor Peeters was mijn orgeldocent aan het Antwerps conservatorium. Hij heeft me bewust gemaakt van de historische diversiteit van klavierinstrumenten en van de relevantie om de juiste ‘instrumenten’ te gebruiken voor elke uitvoering. Een andere orgelspeler die ik sterk waardeer is Marcel Druart. Ik ben er helaas niet in geslaagd een muziekfragment te vinden dat zijn nagedachtenis eer aandoet. Ik heb wel verscheidene opnames gevonden met Kenneth Gilbert, de Canadese klavierspeler en musicoloog, die ooit mijn klavecimbeldocent was en mij heeft gestimuleerd om het oude muziek-repertoire te verkennen.

  • Midori Seiler
    Beethoven Sonata nr. 2 in A, Opus 12 nr.2: I. Allegro vivace
    (vertolkers: Midori Seiler & Jos van Immerseel)

    Als afsluiter van deze lijst, en als waardig vervolg op de zovele namen uit een min of meer ver verleden, mocht ook Midori Seiler niet ontbreken. Zij is een belangrijke figuur in mijn huidige muzikale avonturen: ze treedt niet alleen regelmatig op als Konzertmeister bij Anima Eterna Brugge, maar ook als vioolsoliste met wie ik graag samenwerk telkens het orkest het concerto-repertoire opzoekt. Én ze is een van mijn favoriete muziekpartners. Ik sluit hier dus graag af met een Sonate van een andere ‘compagnon de route’ zonder wie mijn leven als musicus nooit hetzelfde was geweest: Ludwig van Beethoven.